Zaman
New member
Profesör Doktor Ünvanı Nasıl Alınır? Akademik Merdivenin Son Basamağına Çıkmak
Üniversitede “Profesör Doktor” diye hitap edilen birini görünce insanın aklına ister istemez şu geliyor: Bu unvanın arkasında kaç kahve, kaç makale, kaç gece uykusuzluk ve kaç tane “Hocam, şu dosyaya bir bakabilir misiniz?” vardır?
Kısa cevap: Çok.
Uzun cevap ise biraz daha eğlenceli. Çünkü profesör olmak, yalnızca doktora yapıp birkaç makale yayımlamakla biten bir süreç değil. Türkiye’de akademik kariyerin en üst basamaklarından biri olan profesörlük; bilimsel üretim, deneyim, yayın, akademik değerlendirme ve uygun bir profesörlük kadrosuna atanma gibi birden fazla aşamadan oluşuyor.
YÖK de profesörü, en yüksek düzeydeki akademik unvana sahip öğretim üyesi olarak tanımlıyor. YÖK
Yani kartvizite “Prof. Dr.” yazdırmak, “Bir de doktora yapayım, sonra bakarız” seviyesinde bir hedef değil. Biraz uzun soluklu maraton, biraz satranç, biraz da sabır testi.
Profesör Olmanın İlk Şartı: Akademik Yolculuğa Girmek
Türkiye’de klasik akademik kariyer yolu kabaca şöyle ilerler:
Lisans → Yüksek lisans → Doktora → Doktor Öğretim Üyesi → Doçent → Profesör
Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Her akademisyen bu basamakların tamamından aynı biçimde geçmek zorunda değildir ve akademik alanlara göre süreçler farklılaşabilir.
Örneğin tıp fakültesinden mezun olan bir kişi, akademik kariyerini tıpta uzmanlık üzerinden sürdürebilir. Diş hekimliği, eczacılık ve veteriner hekimlikte de ilgili uzmanlık süreçleri söz konusu olabilir. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği, doktor öğretim üyesi kadrosu için doktora veya ilgili alanlarda uzmanlık ya da sanatta yeterlik gibi yolları düzenliyor. Lexpera+1
Dolayısıyla “Profesör olmak için mutlaka aynı reçete uygulanır” demek doğru olmaz.
Akademik kariyer biraz kişiye özel harita gibidir.
Doktorayı Bitirmek Yetiyor mu? Keşke!
Doktora derecesini almak önemli bir dönüm noktasıdır ama profesörlüğün kendisi değildir.
Doktora sonrasında akademisyen, bilimsel çalışmalarını sürdürür. Ders verir, araştırma yapar, projelere katılır, makaleler yayımlar, bilimsel toplantılara iştirak eder ve akademik alanında uzmanlığını derinleştirir.
Bu aşamada doktor öğretim üyesi kadrosu önemli bir duraktır. İlgili yönetmeliğe göre doktor öğretim üyesi kadrosuna atanabilmek için doktora veya ilgili uzmanlık/sanatta yeterlik şartlarından birinin tamamlanmış olması gerekir. Lexpera
Burada akademik hayatın ilginç tarafı ortaya çıkıyor.
Bir tarafta “Bu araştırmanın metodolojisini biraz daha geliştirelim” diyen akademisyen vardır.
Diğer tarafta “Önce kahvemi içeyim, metodoloji sonra gelişir” diyen akademisyen.
İkisi de aynı insan olabilir.
Doçentlik: Akademik Kariyerin Ciddi Virajı
Profesörlüğe giden yolda en önemli eşiklerden biri doçentliktir.
Doçentlik unvanı, Üniversitelerarası Kurul tarafından verilen akademik bir unvandır. YÖK
Doçentlik sürecinde adayın bilimsel çalışmaları, yayınları ve ilgili akademik kriterleri karşılaması gerekir. Ayrıntılar bilim alanına ve güncel düzenlemelere göre değişebilir.
Burada stratejik davranmak ciddi önem taşır.
Örneğin bazı akademisyenler yayınlarını uzun vadeli bir araştırma programının parçaları olarak planlar. Kimileri ise belirli bir konu üzerinde uzmanlaşarak o alanda güçlü bir akademik profil oluşturmaya çalışır.
Erkek bir akademisyenin “Önce hedefleri tabloya dökelim, beş yıllık plan yapalım” demesi mümkün olduğu gibi kadın bir akademisyenin “Bu çalışmanın genç araştırmacılar üzerindeki etkisini de düşünelim” demesi mümkündür.
Fakat bunun tam tersi de son derece doğaldır.
Çünkü bilim insanının yaklaşımını cinsiyet değil; kişilik, eğitim geçmişi, uzmanlık alanı, çalışma kültürü ve deneyimleri belirler.
Biri Excel dosyasıyla yaşar, diğeri not defterine yıldız çizerek plan yapar. İkisi de aynı gün makale yayımlayabilir.
Profesörlük İçin Kaç Yıl Gerekir?
İşte en çok merak edilen sorulardan biri.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 26. maddesine göre profesörlüğe yükseltilerek atanmada, adayın doçentlik unvanını aldıktan sonra, açık bulunan profesörlük kadrosuyla ilgili bilim alanında en az beş yıl çalışmış olması ve ilgili bilim alanında özgün yayınlar veya çalışmalar yapması gerekiyor. Ayrıca bu yayınlardan biri başlıca araştırma eseri olarak belirtiliyor. Lexpera+1
Burada “Doçent oldum, beş yıl sonra otomatik profesörüm” şeklinde bir düşünceye kapılmamak gerekiyor.
Çünkü beş yıl tek başına yeterli bir formül değil.
Kanun, özgün yayın ve çalışmaların yanı sıra başlıca araştırma eserini de öngörüyor. Üstelik üniversiteler, YÖK onayıyla bilim alanlarının özelliklerini dikkate alarak ek ve objektif kriterler belirleyebiliyor. Lexpera
Yani akademik kariyerin bu noktasında takvim kadar dosyanın niteliği de önem taşıyor.
Profesörlük Kadrosu Nereden Çıkıyor?
İşin bazen gözden kaçan kısmı burası.
Profesörlük unvanını almakla profesör kadrosuna atanmak aynı kavramlar değildir.
Kanunun ilgili düzenlemesine göre üniversitelerde veya yüksek teknoloji enstitülerinde profesörlük kadroları rektörlük tarafından ilan edilir. Adayların bilimsel niteliklerini değerlendirmek üzere ilgili bilim alanından beş profesör görevlendirilir ve bunlardan en az üçünün başka üniversitelerden veya yüksek teknoloji enstitülerinden olması öngörülür. Lexpera
Dolayısıyla akademik kariyerde sadece “Ben gerekli yayınları yaptım” demek yetmez.
Açılan kadronun şartlarını karşılamak da gerekir.
Bu noktada akademik kariyer biraz satranç oyununa benziyor. Sadece kendi taşlarınızı düşünmek yetmez; tahtadaki bütün hamleleri takip etmek gerekir.
Yayın Sayısı mı Önemli, Yayının Niteliği mi?
Bu soru akademik çevrelerde uzun sohbetlere yol açabilecek türden.
Çünkü profesörlük yalnızca “kaç tane makalen var?” sorusuyla açıklanabilecek bir süreç değil.
2547 sayılı Kanun, profesörlüğe yükseltilmede doçentlik sonrasında ilgili bilim alanında özgün yayınlar veya çalışmalar yapılmasını şart koşuyor. Üniversiteler de kendi kriterlerinde ek bilimsel koşullar belirleyebiliyor. Lexpera
Bu nedenle akademisyenlerin kariyer planı yaparken yalnızca yayın sayısını değil;
• yayınların niteliğini
• dergilerin akademik özelliklerini
• araştırma projelerini
• bilimsel katkıyı
• atıfları
• alanın özel kriterlerini
• başlıca eserin niteliğini
• üniversitenin atama kriterlerini
birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
“100 makalem var ama hepsi aynı fikrin farklı noktalama işaretleriyle yazılmış hali” yaklaşımı, kulağa komik gelse de akademik üretimin ruhuyla pek uyuşmuyor.
Üniversitede “Profesör Doktor” diye hitap edilen birini görünce insanın aklına ister istemez şu geliyor: Bu unvanın arkasında kaç kahve, kaç makale, kaç gece uykusuzluk ve kaç tane “Hocam, şu dosyaya bir bakabilir misiniz?” vardır?
Kısa cevap: Çok.
Uzun cevap ise biraz daha eğlenceli. Çünkü profesör olmak, yalnızca doktora yapıp birkaç makale yayımlamakla biten bir süreç değil. Türkiye’de akademik kariyerin en üst basamaklarından biri olan profesörlük; bilimsel üretim, deneyim, yayın, akademik değerlendirme ve uygun bir profesörlük kadrosuna atanma gibi birden fazla aşamadan oluşuyor.
YÖK de profesörü, en yüksek düzeydeki akademik unvana sahip öğretim üyesi olarak tanımlıyor. YÖK
Yani kartvizite “Prof. Dr.” yazdırmak, “Bir de doktora yapayım, sonra bakarız” seviyesinde bir hedef değil. Biraz uzun soluklu maraton, biraz satranç, biraz da sabır testi.
Profesör Olmanın İlk Şartı: Akademik Yolculuğa Girmek
Türkiye’de klasik akademik kariyer yolu kabaca şöyle ilerler:
Lisans → Yüksek lisans → Doktora → Doktor Öğretim Üyesi → Doçent → Profesör
Ancak burada önemli bir ayrıntı var: Her akademisyen bu basamakların tamamından aynı biçimde geçmek zorunda değildir ve akademik alanlara göre süreçler farklılaşabilir.
Örneğin tıp fakültesinden mezun olan bir kişi, akademik kariyerini tıpta uzmanlık üzerinden sürdürebilir. Diş hekimliği, eczacılık ve veteriner hekimlikte de ilgili uzmanlık süreçleri söz konusu olabilir. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği, doktor öğretim üyesi kadrosu için doktora veya ilgili alanlarda uzmanlık ya da sanatta yeterlik gibi yolları düzenliyor. Lexpera+1
Dolayısıyla “Profesör olmak için mutlaka aynı reçete uygulanır” demek doğru olmaz.
Akademik kariyer biraz kişiye özel harita gibidir.
Doktorayı Bitirmek Yetiyor mu? Keşke!
Doktora derecesini almak önemli bir dönüm noktasıdır ama profesörlüğün kendisi değildir.
Doktora sonrasında akademisyen, bilimsel çalışmalarını sürdürür. Ders verir, araştırma yapar, projelere katılır, makaleler yayımlar, bilimsel toplantılara iştirak eder ve akademik alanında uzmanlığını derinleştirir.
Bu aşamada doktor öğretim üyesi kadrosu önemli bir duraktır. İlgili yönetmeliğe göre doktor öğretim üyesi kadrosuna atanabilmek için doktora veya ilgili uzmanlık/sanatta yeterlik şartlarından birinin tamamlanmış olması gerekir. Lexpera
Burada akademik hayatın ilginç tarafı ortaya çıkıyor.
Bir tarafta “Bu araştırmanın metodolojisini biraz daha geliştirelim” diyen akademisyen vardır.
Diğer tarafta “Önce kahvemi içeyim, metodoloji sonra gelişir” diyen akademisyen.
İkisi de aynı insan olabilir.
Doçentlik: Akademik Kariyerin Ciddi Virajı
Profesörlüğe giden yolda en önemli eşiklerden biri doçentliktir.
Doçentlik unvanı, Üniversitelerarası Kurul tarafından verilen akademik bir unvandır. YÖK
Doçentlik sürecinde adayın bilimsel çalışmaları, yayınları ve ilgili akademik kriterleri karşılaması gerekir. Ayrıntılar bilim alanına ve güncel düzenlemelere göre değişebilir.
Burada stratejik davranmak ciddi önem taşır.
Örneğin bazı akademisyenler yayınlarını uzun vadeli bir araştırma programının parçaları olarak planlar. Kimileri ise belirli bir konu üzerinde uzmanlaşarak o alanda güçlü bir akademik profil oluşturmaya çalışır.
Erkek bir akademisyenin “Önce hedefleri tabloya dökelim, beş yıllık plan yapalım” demesi mümkün olduğu gibi kadın bir akademisyenin “Bu çalışmanın genç araştırmacılar üzerindeki etkisini de düşünelim” demesi mümkündür.
Fakat bunun tam tersi de son derece doğaldır.
Çünkü bilim insanının yaklaşımını cinsiyet değil; kişilik, eğitim geçmişi, uzmanlık alanı, çalışma kültürü ve deneyimleri belirler.
Biri Excel dosyasıyla yaşar, diğeri not defterine yıldız çizerek plan yapar. İkisi de aynı gün makale yayımlayabilir.
Profesörlük İçin Kaç Yıl Gerekir?
İşte en çok merak edilen sorulardan biri.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 26. maddesine göre profesörlüğe yükseltilerek atanmada, adayın doçentlik unvanını aldıktan sonra, açık bulunan profesörlük kadrosuyla ilgili bilim alanında en az beş yıl çalışmış olması ve ilgili bilim alanında özgün yayınlar veya çalışmalar yapması gerekiyor. Ayrıca bu yayınlardan biri başlıca araştırma eseri olarak belirtiliyor. Lexpera+1
Burada “Doçent oldum, beş yıl sonra otomatik profesörüm” şeklinde bir düşünceye kapılmamak gerekiyor.
Çünkü beş yıl tek başına yeterli bir formül değil.
Kanun, özgün yayın ve çalışmaların yanı sıra başlıca araştırma eserini de öngörüyor. Üstelik üniversiteler, YÖK onayıyla bilim alanlarının özelliklerini dikkate alarak ek ve objektif kriterler belirleyebiliyor. Lexpera
Yani akademik kariyerin bu noktasında takvim kadar dosyanın niteliği de önem taşıyor.
Profesörlük Kadrosu Nereden Çıkıyor?
İşin bazen gözden kaçan kısmı burası.
Profesörlük unvanını almakla profesör kadrosuna atanmak aynı kavramlar değildir.
Kanunun ilgili düzenlemesine göre üniversitelerde veya yüksek teknoloji enstitülerinde profesörlük kadroları rektörlük tarafından ilan edilir. Adayların bilimsel niteliklerini değerlendirmek üzere ilgili bilim alanından beş profesör görevlendirilir ve bunlardan en az üçünün başka üniversitelerden veya yüksek teknoloji enstitülerinden olması öngörülür. Lexpera
Dolayısıyla akademik kariyerde sadece “Ben gerekli yayınları yaptım” demek yetmez.
Açılan kadronun şartlarını karşılamak da gerekir.
Bu noktada akademik kariyer biraz satranç oyununa benziyor. Sadece kendi taşlarınızı düşünmek yetmez; tahtadaki bütün hamleleri takip etmek gerekir.
Yayın Sayısı mı Önemli, Yayının Niteliği mi?
Bu soru akademik çevrelerde uzun sohbetlere yol açabilecek türden.
Çünkü profesörlük yalnızca “kaç tane makalen var?” sorusuyla açıklanabilecek bir süreç değil.
2547 sayılı Kanun, profesörlüğe yükseltilmede doçentlik sonrasında ilgili bilim alanında özgün yayınlar veya çalışmalar yapılmasını şart koşuyor. Üniversiteler de kendi kriterlerinde ek bilimsel koşullar belirleyebiliyor. Lexpera
Bu nedenle akademisyenlerin kariyer planı yaparken yalnızca yayın sayısını değil;
• yayınların niteliğini
• dergilerin akademik özelliklerini
• araştırma projelerini
• bilimsel katkıyı
• atıfları
• alanın özel kriterlerini
• başlıca eserin niteliğini
• üniversitenin atama kriterlerini
birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
“100 makalem var ama hepsi aynı fikrin farklı noktalama işaretleriyle yazılmış hali” yaklaşımı, kulağa komik gelse de akademik üretimin ruhuyla pek uyuşmuyor.